Ιωάννης Βηλαράς

Γεννήθηκε στα Κύθηρα (1771) όμως μεγάλωσε και σπούδασε στα Ιωάννινα, πατρίδα του πατέρα του, από τον οποίο έμαθε μαθηματικά, λατινικά, γαλλικά και ιταλικά. Άρχισε τις σπουδές του στην ιατρική το 1794 στην Πάδοβα της Ιταλίας, συνέχισε στην Μπολόνια και κατέληξε το 1797 στη Βενετία όπου γνώρισε πολλά μέλη της Φιλικής Εταιρείας. Το 1800 επέστρεψε στα Ιωάννινα, όπου διορίστηκε γιατρός του Αλή πασά, του γιου του Βελή και του χαρεμιού. Μάλιστα, ακολούθησε τον Αλή πασά στις εκστρατείες του στη Θεσσαλία, στην Πελοπόννησο και στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (1812-1817). Ο Βηλαράς αν και ασκούσε το επάγγελμα του γιατρού, ασχολήθηκε επίσης με τη φιλολογία, τη φιλοσοφία και τη βοτανική. Επικοινωνούσε με τον πνευματικό κόσμο των Ιωαννίνων (Αθανάσιο Ψαλίδα κ.ά.), αλληλογραφούσε με σημα-ντικά μέλη της κοινωνίας του Φαναρίου και αγωνίστηκε για την αναγέννηση του ελληνικού έθνους και πολιτισμού. Πρόβαλε την αξία της δημοτικής γλώσσας, θεωρείται από τους πρώτους ποιητές του νεοελληνικού πολιτισμού και έθεσε τις βάσεις για τη νεότερη λογοτεχνία μας. Επηρεασμένος από τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, ήταν πολύ προοδευτικός στις ιδέες του, αφού στο έργο του «Ρομέηκη Γλόσα» (Κέρκυρα, 1814) πρότεινε ακόμα και τη φωνητική, αντί την ιστορική ορθογραφία. Αυτό ήταν και το μοναδικό του έργο που τυπώθηκε. Τα ποιήματά του -που ήταν πάντα σε στίχο ομοιοκατάληκτο- διακρίνονται σε σατιρικά όπου προσπαθούν να μας διδάξουν και σε ερωτικά όπου υμνούν τη δύναμη του έρωτα και εξελίσσονται σε βουκολικά ειδυλλιακά τοπία. Από τα πιο όμορφα ποιήματά του -και το μοναδικό που έχει σχέση με την οικογένειά του- βρίσκεται σ’ ένα πατρικό γράμμα προς έναν από τους δυο γιους του. Ο Βηλαράς έγραψε έμμετρους μύθους, γλωσσικά δοκίμια, διατριβές, επιστολές, διδακτικά κείμενα, μεταφράσεις και πεζογραφήματα όπως: «Ο Λογιότατος ταξιδιώτης», «Ο Λογιότατος ή ο Κολοκυθούλης», «Αμαρτία» και «Γνώθι σαυτόν». Μετά την πολιορκία των Ιωαννίνων από τα τουρκικά στρατεύματα, εγκατέλειψε τον Αλή πασά και κατέφυγε στο Τσεπέλοβο, όπου μάλιστα πήρε μέρος και στην οργάνωση της Επανάστασης στην Ήπειρο. Εκεί άφησε και την τελευταία του πνοή (1823) σε ηλικία 53 χρονών. Το 1827, μετά τον θάνατο του Αλή πασά, ο Αθανάσιος Πολίτης τύπωσε στην Κέρκυρα την πρώτη συγκεντρωτική έκδοση ποιημάτων και πεζών του.